Op pad met de Buren van de Stilen

Meyndert Bos is vrijwilliger bij ons op Terschelling en organiseert maandelijks een activiteit of uitstapje met de bewoners van verzorgingstehuis ‘de Stilen’. Hierbij zijn verslag van afgelopen woensdag.

Staatsbosbeheer werkt op Terschelling veel samen met de eilanders. Zo organiseren we regelmatig bijeenkomsten met de ‘Buren’ waar we werkzaamheden, plannen en visies bespreken. De senioren mogen daarbij niet ontbreken. Zij weten natuurlijk hoe het eiland er in hun jeugd en werkzame leven uitzag en wat er in de loop van de tijd veranderde.

Daarom besloten wij om maandelijks een activiteit met de bewoners van de Stilen (het seniorencomplex van Terschelling) te organiseren. Dit doen we van september tot en met april op woensdagmiddag.

Afgelopen woensdag 21 september was de eerste gezamenlijke activiteit van dit najaar. Traditiegetrouw gaan de bewoners van de Stilen in september “Op e Riid”, dat wil zeggen met paard en wagen op stap. Wij dachten daar een kleine verrassing aan te koppelen door in de natuur een kleine proeverij aan te bieden.
Collega boswachter Feline Zwaan weet heerlijke soepen en hapjes vanuit de Terschellinger natuur te bereiden en wilde dit graag doen. De locatie aan de rand van het bos met uitzicht op de duinen was snel gevonden. De verrassing was groot toen de huifkar aankwam en er een paar keurig gedekte tafels in de natuur opgesteld stonden.

Een heerlijk glaasje vlierbloesemprosecco non alcoholica was het welkom. Dik de Graaf (muziekleraar en violist) gaf het een en ander een feestelijk muzikaal accent. Het menu was een heerlijke wildpluksoep van zevenblad en eekhoorntjesbrood, geserveerd met plukbrood en als afsluiter een Hatsjiekidé taartje met wilde appeltjes en pruimenjam.
De appeltjes en pruimen waren afkomstig van wilde appel en pruimenbomen her en der van het eiland.

Als toetje werd er nog een verrassingsconcertje gegeven door mevrouw Muijskens op trekzak en Dik de Graaf op viool. Het was mede door het weer een heel geslaagde middag, blijkt ook uit de enthousiaste reactie na afloop:

“Geweldig dat de rolstoelen mee konden.”
“Het eten smaakte goed, heerlijke soep met brood, eerst nog een glaasje en het eten was zo!”
“Helemaal leuk dat Staatsbosbeheer zo naar buiten komt!”
“Het was super!”

In oktober gaan we met een foto expositie naar de Stilen en in november hopen we met de “Buren van de Stilen” herinneringen over de natuur op Terschelling te delen, waarschijnlijk in de Bessenschuur in Halfweg.

Geplaatst in Naar Buiten | Tags: , , , , | Een reactie plaatsen

Aanpak invasieve exoot ‘watercrassula’

Aannemer Triphek is vandaag (maandag 19 september) in opdracht van ons begonnen met het vol laten lopen van een duinvallei met zeewater. In een plas in de duinvallei zuidelijk van Midsland aan Zee en westelijk van de Badweg hebben we in 2013 al het voorkomen van de invasieve exoot ‘watercrassula’ (Crassula helmsii) vastgesteld. Deze Nieuw-Zeelandse plant was tot voor kort verkrijgbaar in tuincentra en waarschijnlijk via een vijver of leeggooien van een aquarium in de duinvallei terechtgekomen. Watercrassula vormt in een paar jaar dichte matten waar andere planten moeilijk tussen kunnen groeien; ingrijpen in dit Natura2000 gebied vonden wij dus noodzakelijk. 

Watercrassula in Midsland aan Zee

Watercrassula in Midsland aan Zee

De gevolgen van het voorkomen van watercrassula voor inheemse planten zijn desastreus. Bovendien verspreidt de plant zich razendsnel (invasief) middels ongeslachtelijke voortplanting via stengel(delen) en blaadjes. Recentelijk is er daarom een verbod op verkoop ingesteld. Indien de watercrassula niet wordt aangepakt, zou dat het einde betekenen van diverse bijzondere planten in de duinvallei bij Midsland. Bovendien is het risico dat de plant zich verspreidt naar andere duinvalleien zeer groot. Dit zou een ecologische ramp betekenen voor de Natura2000 gebieden op Terschelling, bekend om zeldzame flora als zonnedauw, oeverkruid, draadgentiaan en moerasweegbree. Op termijn zou het ook de afwatering van de poldersloten zeer nadelig kunnen beïnvloeden en daarmee de gehele waterhuishouding van het eiland.

Niet betreden wegens verspreidingsrisico!

Niet betreden wegens verspreidingsrisico!

Eerdere ingrepen

In 2013 en 2014 hebben we hier al eens ingegrepen door groeiplaatsen af te plaggen en de plant in droge delen diep onder het zand te stoppen. Dat werkte, maar blijkbaar waren er andere, minder goed zichtbare groeiplaatsen of (kleine) plantendelen aanwezig. Eind augustus zagen we dat de plant op veel meer plaatsen en nu in relatief grote oppervlaktes in de duinvallei voorkomt.

Maatregelen

Omdat de gevolgen zo ingrijpend kunnen zijn, hebben we in overleg met gemeente Terschelling, Wetterskip Fryslân en provincie Fryslân besloten tot een effectievere aanpak: zout water uit zee in de vallei pompen. De watercrassula is daar niet tegen bestand en zal afsterven. Uit onderzoek blijkt dat deze methode het beste is met de minste bijeffecten. Juist omdat het nu vrij droog is en het grondwater laag staat, zal het zoute water het grootste effect hebben. Bovendien is de overlast van extra water minimaal voor de vakantiehuizen, omdat het grondwater zo laag staat. We schrokken ontzettend van de grote oppervlakte en de snelle toename van de watercrassula. De droge periode is in dit geval gunstig, en dus moesten we snel handelen: voordat het gaat regenen willen we de maatregel hebben uitgevoerd.

Zout water

Het zoute water wordt met een pomp uit zee gepompt en met lange slangen over het duin naar de vallei geleid. We proberen ca. 60 cm zout water op het huidige waterpeil te zetten; dat is het ‘maximale natuurlijk winterniveau’ van de duinplas. Dit blijft acht dagen zo, om zeker te weten dat het zoute water effect heeft. De plekken waar geen zout water komt, worden met een dakleerbrander behandeld.

water uit zee

water uit zee

Triphek legt voorafgaand aan de pompwerkzaamheden op een aantal plaatsen ten zuiden van de vallei dijkjes aan, om ervoor te zorgen dat het water niet verder gaat dan noodzakelijk is. Ook de inheemse zoetwaterplanten zullen afsterven, maar die zullen er volgend jaar weer zijn omdat ze uit zaad groeien, in tegenstelling tot de watercrassula. De meerjarige planten, zoals kruipwilg en gagel, gaan zich weer opnieuw ontwikkelen. Eventuele dode struikresten voeren we deze winter af. De zoute invloed is tijdelijk. Een deel van het zoute water zakt direct weer in de bodem en een deel mengt zich met het in de winter stijgende grondwater en regenwater. Met de waterleverancier op Terschelling, Vitens, hebben we contact gehad om te vragen of dit nog merkbare invloed heeft op de zoetwaterbel of de waterwinning. Dat bleek beide niet het geval.

Vlakbij de locatie hebben we een werkkeet omgebouwd tot informatiepunt. Overdag tot aan zonsondergang zijn daar boswachters die een toelichting kunnen geven op het werk en de gevolgen van de watercrassula.

Geplaatst in Duinbeheer, Erfpacht, Flora en fauna, Werkzaamheden | Tags: , , , , | 3 reacties

Speeltuin voor wind en zand

Beweeglijk ruig en tegelijk poëtisch verstild liggen ze in het landschap: de duinen tussen paal 16 en 18.
Een doolhof van inhammen om te verdwalen voor de wandelaar die zich in zijn eigen verbeelding klein maakt in dit gangenstelsel, spelend als een kind. Voetsporen verdwijnen onder het stuivende zand wanneer je even wacht. De zee en de stand van de zon bieden houvast te weten waar de uitgang is tussen de grote geplooide reuzen die heimelijk in ontwikkeling zijn. Bovenop de glorieuze toppen ligt zacht zand met jonge helmen. Nieuwe aanwas verrijst zich als een dak van een huis. Wachtend tot ze mogen laten zien of ze de storm aankunnen zodra die zich door de open ruimtes ploegt.
Speeltuin voor de wind, zand en het knabbelende water. Het is stil in de duinen. En toch maakt de stilte lawaai. Het duinenlandschap werkt op je in. Wat vertelt het? Noeste arbeid is verdwenen. Nu is alleen de natuur aan het werk. De mensenhand verdwijnt langzaam onder het zand, een herinnering aan hoe men op de zeereep gebukt in rechte lijnen helm plantte. De bulldozers, die later te werk gingen om de duinenrij op te schuiven. De kustafslag was echter niet te stoppen. Oude gebruiken slijten, nieuwe stellen zich in de plaats. Net als met tradities. Ontwikkelingen blijven gaande. Jonge aanplant krijgt de ruimte op het oude dat begraven ligt onder de oppervlakte. De duinen verjongen zichzelf. Blijven in leven. Vroeger zochten eilander jongens hier op dit vruchtbare land kraaieneieren. In de weilanden die nu bijna zijn verdwenen. Nu vinden oeverzwaluwen hun weg in een uitgesleten duinwand.
Een reliëf landschap dat wacht op wat komen gaat.
Gebruikmakend van natuurlijke processen. Zonder haast, kijken hoe het zich vormt. Het de tijd geven, niets doen. Alleen doorgaan met meten, om te weten dat het veilig blijft. Onder toeziend oog van beheerders en eilanders. Wachtend op hoog water.

Duinen tussen paal 16-18 van Terschelling

Duinen van Terschelling tussen paal 16-18

Eilandmeisje is verhalenjutter van Terschelling. Met Staatsbosbeheer jut ze verhalen omdat we samen geloven in de kracht van verhalen. Dat verbindt ook tot een plek, dit eiland, waar de natuur altijd in beweging is.

Geplaatst in Duinbeheer, Levende duinen, Uncategorized, Verstuiving, Zelf doen | Tags: , , , , , , , | Een reactie plaatsen

Ruim baan voor het stuifduin

Aan het begin van de Boschplaat, tussen paal 18 en paal 20 kan de wind haar gang gaan. De stuivende duinen vormen hier een prachtig landschap dat continu in beweging is. Dat is iets wat we graag willen, maar wat soms wel even wat aanpassingsvermogen van onze kant vraagt. Een stuivend duin houd je namelijk niet zomaar tegen.

Wanneer de wind uit het noorden of noordwesten komt stuift het duin steeds verder naar het zuiden. En laat daar nou net het wandelpad liggen dat voor wandelaars, fietsers en huifkarren de toegang verschaft tot de Boschplaat. Ter hoogte van paal 19.400 is een lopend duin al vanaf 2013 bezig met een wandeling naar het zuidoosten, waardoor we noodgedwongen het oude pad hebben moeten opgeven. De route aldaar volgt de steeds verder verplaatsende duinvoet. Dat is op nog twee plekken het geval.

Om de komende jaren een goed begaanbaar pad te houden verleggen we op dit moment de route op drie plekken. Hier komt het pad zo’n 150 meter verder naar het zuiden te liggen. Door de nieuwe route bekijk je hetzelfde gebied ineens vanuit een heel andere hoek. Tegelijk verleggen de gemeente Terschelling en Rijkswaterstaat de strandovergang bij paal 19, deze was aan het eind van de afgelopen winter compleet overstoven met metershoge duinen en niet meer als strandovergang herkenbaar. De nieuwe route ligt meer op de overheersende windrichting zodat de wind de overgang zelf ‘schoon’ blaast.

Normaal gesproken voeren we dit soort grootschalige graafwerkzaamheden niet uit in deze periode. Uit de natuurtoets die we hebben laten uitvoeren kwam echter het advies dit juist eind augustus te doen vanwege de aanwezigheid van de zandhagedis en levendbarende hagedis. Die zijn nu volop actief en kunnen dus tijdig vluchten. Doe je dit in de winter, dan zullen ze sneuvelen in hun winterslaap.

De werkzaamheden zullen binnen enkele weken zijn afgerond. tot die tijd is het oude pad en de oude overgang nog gewoon begaanbaar. Zijn de nieuwe klaar, dan sluiten we de oude af en hebben de duinen volop de ruimte om verder te stuiven. Over een jaar is er niets meer van te zien….. Zand erover.

Geplaatst in Boschplaat, Levende duinen, Verstuiving, Werkzaamheden | Tags: , , , | 1 reactie

Op zoek naar echte wezens

De geur van gagel komt tegemoet. Schelpen knisperen onder de fietsbanden. Een gezin overlegt voor het informatiebord hoe ze verder gaan fietsen.
Verderop grazen vaak Hereford runderen, de Kudde van Terschelling, maar vandaag zie ik ze niet.
Tegenover het Rozenlaantje is een opening voor wandelaars. Hier geen paaltjes die de weg wijzen, hoogstens de olifantenpaadjes door de runderen zelf gecreëerd. Ik volg zo’n pad. Waar zullen ze zijn? De heide kleurt langzaam paars. Op de top van een duin een prachtig uitzicht over het wad met de Friese kustlijn in de verte. Tuur naar de andere kant door de verrekijker. Geen grote bruine joekels te zien. Ook de konikspaarden zijn nergens te bekennen.
Enigszins spannend zo gericht zoeken tijdens een wandeling. Het zal je maar gebeuren dat je een duin over bent en ineens oog in oog staat.. Dan duikt een jong kalf op uit het hoge helmgras. Geduldig blijft hij staan. Zwiept met zijn staart. Een vogel zit op zijn rug. Zijn moeder ligt verderop.
De hoorns op haar kop imponeren. Het witte kruin ertussen maakt het tegelijk aandoenlijk. Ik ga op gepaste afstand zitten en observeer ze een tijdje. Ze ogen heel ontspannen. Af en toe kijk ik over mijn schouder, om niet verrast te worden door de rest van de kudde. Het grazen zorgt ervoor dat duinen niet dichtgroeien met grassen en struiken. Dat is weer gunstig voor konijnen en de tapuit. En het levert (h)eerlijk natuurvlees vermeldt het bord van Staatsbosbeheer en boer Wietse.
Terwijl ik naar de dieren kijk herinner ik mij de smaak van zo’n stuk sappig mooi vlees aan een bot, onlangs voor het eerst gegeten. Over 2,5 jaar wordt het kalf misschien door de lokale keurslager geslacht. Na een mooi leven op de Boschplaat. Ik eet weinig vlees maar als ik het doe, dan van eiland.
Op de weg terug vangt mijn blik een bruine kiekendief en twee andere vogeltjes in een boom. Ze maken een opmerkelijk geluid. Zijn dit de tapuiten waar Staatsbosbeheer naar refereert? vraag ik mij enigszins beschamend af omdat ik het niet zeker weet. Mijn vermoeden wordt bevestigd als ik later thuis op de app van Wadvogels kijk; het waren inderdaad tapuiten. Weer iets geleerd, er is genoeg buiten te ontdekken met de zintuigen. Ook zonder fantasiedieren, stops en gyms op een beeldscherm.

Kudde van Terschelling

Kudde van Terschelling

Eilandmeisje is verhalenjutter van Terschelling. Met Staatsbosbeheer jut ze verhalen omdat we samen geloven in de kracht van verhalen. Dat verbindt ook tot een plek, dit eiland, waar de natuur altijd in beweging is.

Geplaatst in Begrazing, Boschplaat, Duinbeheer, Naar Buiten, Uncategorized, Zelf doen | Tags: , , , , , , , | Een reactie plaatsen

Kleine plevier: het zoete neefje van de bontbek

De bontbekplevier heeft als strandvogel onze volste aandacht. Dat vogeltje is al niet zo groot en daarmee onopvallend, zijn neefje de kleine plevier zie je nog minder snel. Op het strand kom je deze soort in principe niet tegen, het is namelijk een vogel die leeft in gebieden met zoetwater. Op Terschelling heeft hij in het verleden overigens wel een keer gebroed op de Noordsvaarder, langs de zoetwaterplas die in het voorjaar blijft staan op het oude schietterrein.

In 2009 heeft Staatsbosbeheer grote delen van de duinvalleien rondom West aan Zee afgegraven en de grondwaterstand verhoogd tijdens het LIFE duinen herstelproject. Sinds die tijd zien we hier jaarlijks kleine plevieren. Dit jaar hebben we maar liefst vier broedpaartjes geteld. Dat lijkt niet zoveel, maar op de Wadden is dit voor een soort die houdt van kale gebieden met ondiep zoetwater erg bijzonder! Collega Jan Ellens maakte bijgaande foto en zag zelfs de jongen verdwijnen in de ruigte. Kleine kleine plevieren zeg maar.

Deze duinvalleien zijn nu nog geschikt voor de kleine plevieren. Maar zoals dat gaat in de natuur gaan er ook steeds meer planten groeien waardoor op den duur deze stukken te begroeid raken voor een zichtjager als de kleine plevier. De komende jaren gaan we echter op meer plekken in de duinen duinherstelmaatregelen uitvoeren in het kader van de PAS en Natura 2000. Wie weet profiteert dit vogeltje hier ook wel van.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Kleine plevier (Foto Jan Ellens)

Geplaatst in Duinbeheer, Flora en fauna, Werkzaamheden | Tags: , , , , | 1 reactie

Heilige stilte

Voordat het hoogseizoen verder rolt lig ik in de duinen, even lanterfanten met de ogen dicht.
Een vliegtuig vliegt over. Banden van rijdende auto’s weerkaatsen op de Badweg verderop. Ze komen en gaan weer. Net als de krekels die in de buurt zitten. Gebrom van een tractor. Geluiden, ze irriteren.
Misschien wel omdat ik hier bewust ben met een doel: luisteren naar stilte.
Zachtjes hoor ik de zee in de verte. Een koe loeit. Scholeksters tetteren hoorbaar in de lucht. Ik schuif wat en hoor de heide knisperen onder mijn lijf. En dan is alles om mij heen eindelijk rustig, geen afleiding. Leegte neemt het hoofd over, innerlijk lawaai verdwijnt naar de achtergrond.
Een groot deel van Terschelling dat Staatsbosbeheer beheert valt onder officieel stiltegebied. Alleen geluiden die bij dat gebied horen worden gedoogd. Flora en fauna regeren hier. Maar is zo’n stiltegebied echt beheersbaar? Wat betekent stilte voor ons?
Zocht men vroeger de sereniteit in kerken, tegenwoordig trekken we steeds meer de natuur in om te bezinnen. Hectiek los te laten, tot onszelf te komen, te luieren en na te denken. De waan van de dag manen we tot stilte. Momenten die heilig zijn. Het is een gegeven dat veel gasten naar Terschelling komen voor de natuur, rust en de stilte. Wat betekent die gewaardeerde stilte? En wordt het schaarser door de tijd waarin we leven? Stilte hebben we nodig. Of is het een utopie en onderschatten we de waarde ervan?
Op een ander eiland, Bali, is jaarlijks de dag van de stilte (Nyepi). Collectief houdt iedereen zich rustig en stil. Om de kwade geesten te laten geloven dat het doorgaans luidruchtige eiland verlaten is. Dat kan alleen omdat iedereen bewust meedoet dat in ere te houden.
Opgeladen van het gedoezel sta ik op en fiets het rumoer van menselijke activiteiten tegemoet. Hoewel dat nog best meevalt op het eiland. Hoor een grasmaaier. Gisteren maaide ik zelf nog de tuin, nu denk ik aan het lawaai dat ik toen veroorzaakte. Door er bij stil te staan. En overweeg de volgende keer de handmaaier te pakken.

Duinen van Terschelling

Duinen van Terschelling

Eilandmeisje is verhalenjutter van Terschelling. Met Staatsbosbeheer jut ze verhalen omdat we samen geloven in de kracht van verhalen. Dat verbindt ook tot een plek, dit eiland, waar de natuur altijd in beweging is.

Geplaatst in Flora en fauna, Naar Buiten, Recreatie, Uncategorized, Zelf doen | Tags: , , , , , , , , | Een reactie plaatsen